ULCNL en Stichting Gelukkige Jeugd vragen steun bij de voorbereiding van een Congres van Oekraïners in Nederland

Op 12 november 2026 hebben de Oekraïense Juridische Kamer in Nederlanden (ULCNL) en Stichting Gelukkige Jeugd zich met een brief gewend tot UNHCR Nederland en Stichting VluchtelingenWerk Nederland. Doel: ondersteuning voor de voorbereiding van een Congres van Oekraïners in Nederland en voor de oprichting van een Oekraïense Raad in Nederland — een orgaan dat de gemeenschap zelf kiest en afvaardigt.

Aanleiding is de overgangsfase: de tijdelijke bescherming loopt tot 4 maart 2028, en de regels voor de periode daarna worden nu geschreven — zonder dat de Oekraïense gemeenschap in Nederland daarvoor een gekozen stem heeft.

#Het probleem: een grote gemeenschap zonder gekozen vertegenwoordiging

Op 2 september 2026 stonden er 140.560 Oekraïners met tijdelijke bescherming ingeschreven in de Basisregistratie Personen. Eind augustus 2026 waren ruim 97.000 opvangplaatsen gerealiseerd, met een bezettingsgraad van 99,7 procent in de noodopvang. In bijna vijf jaar is zo een gemeenschap ontstaan die groter is dan een gemiddelde Nederlandse gemeente.

In diezelfde bijna vijf jaar is er geen enkel orgaan gevormd dat de Oekraïners in Nederland zelf hebben gekozen: geen congres, geen delegatenvergadering, geen verkiezing. Wel bestaat er een consultatiegroep waarvan de samenstelling door de Nederlandse kant wordt bepaald. In het weblog van het ministerie van Justitie en Veiligheid van 2 februari 2026 schrijft een beleidsmedewerker van de Programmadirectie Oekraïense Ontheemden: „We kunnen helaas niet met élke Oekraïner praten.” Het ministerie onderhoudt contact met vertegenwoordigers van Oekraïense huizen en met „verschillende Oekraïense vertegenwoordigers die kanalen hebben op Telegram, Instagram en YouTube”. Dat is een consultatie-instrument, maar geen vertegenwoordiging: niemand in die kring heeft een mandaat van de gemeenschap.

Op 15 september 2026 hielden teams van de ministeries focusgroepen met zogenoemde key persons over de tijdelijke status, integratie, de positie van Oekraïense zzp’ers, taalcursussen, de toegang van studenten tot het hoger onderwijs en de situatie van bewoners van opvanglocaties. Voor zover ons bekend waren daarbij noch door de gemeenschap gekozen vertegenwoordigers, noch de juridische beroepsgroep betrokken. ULCNL heeft tweemaal schriftelijk verzocht bij het overleg te worden betrokken — op 7 november 2025 en op 15 april 2026. Op beide brieven bleef bijna een jaar lang een antwoord uit; pas na een herinnering en een klacht op grond van artikel 9:1 Awb van 17 september 2026 volgde een reactie.

Daar komt een structurele belemmering bij. Meerdere organisaties die zich als stem van de gemeenschap presenteren, hebben de rechtsvorm van een stichting. Een stichting kent naar Nederlands recht geen leden (artikel 2:285 lid 1 BW): niemand kiest haar bestuur en niemand kan dat bestuur ter verantwoording roepen. Dat diskwalificeert zulke organisaties niet — het betekent dat de rechtsvorm zelf geen mandaat oplevert. Een mandaat moet uit een toetsbare achterban komen of uit een verkiezing door de gemeenschap zelf. Voor de Oekraïners in Nederland bestaat zo’n achterban tot op heden niet.

Het gevolg: de overheid hoort signalen, maar niemand kan namens de gemeenschap spreken, instemmen of tegenspreken. Er wordt over mensen besloten, niet met mensen.

#Waarom dit nu urgent is

De tijdelijke bescherming is bij besluit van 4 augustus 2026 verlengd tot en met 4 maart 2028. Daarna begint de tweede, overgangsfase, en de kaders daarvan worden op dit moment geschreven:

• de Aanbeveling van de Raad van 16 september 2025 over een gecoördineerde overgang uit de tijdelijke bescherming (C/2025/5129): duurzame terugkeer en re-integratie in Oekraïne, overgang naar andere verblijfsstatussen, vrijwillige terugkeerprogramma’s en Unity Hubs als contactpunten;
• de brief van de regering aan de Tweede Kamer van 28 november 2025 (Kamerstuk 19637, nr. 3497) over het transitiedocument: een tijdelijke verblijfsvergunning voor drie jaar;
• de Verzamelbrief van 25 september 2026: de uitvoeringswetgeving komt zo snel mogelijk in consultatie, de eerste transitievergunningen worden in maart 2028 verleend en het Bestuurlijk Afsprakenkader wordt herzien tot BAK 3.0.

Dezelfde Verzamelbrief beschrijft geen enkele vorm van raadpleging van de Oekraïense gemeenschap zelf. De regels die het lot van tienduizenden gezinnen bepalen, worden dus nu geschreven — zonder een vertegenwoordigend orgaan van de betrokkenen. Een congres kost voorbereidingstijd: vindt het in de eerste helft van 2027 plaats, dan blijft nog ongeveer een jaar waarin een gekozen Raad werkelijk aan die regels kan bijdragen. Gebeurt er nu niets, dan komt de gemeenschap pas aan tafel wanneer de besluiten al genomen zijn.

#De grondslag: waarom juist UNHCR en VluchtelingenWerk

Richtlijn 2001/55/EG bepaalt in artikel 3 lid 3 dat over de instelling, de uitvoering en de beëindiging van de regeling inzake tijdelijke bescherming regelmatig overleg wordt gevoerd met onder meer het UNHCR. UNHCR is in de overgangsfase dus geen toeschouwer, maar een formele overlegpartner. Artikel 21 lid 1 van dezelfde richtlijn verlangt dat betrokkenen hun besluit tot terugkeer met kennis van zaken nemen. Kennis van zaken ontstaat niet uit voorlichting alleen, maar wanneer de gemeenschap een eigen, gekozen stem heeft die vragen kan stellen en antwoorden kan toetsen.

De Global Compact on Refugees gaat verder: paragraaf 34 stelt dat respons het meest effectief is wanneer zij degenen die zij beogen te beschermen actief en betekenisvol betrekt, en roept op consultatieve processen te ondersteunen waarin vluchtelingen meebouwen aan de antwoorden. Het beleid van UNHCR uit 2018 maakt participatie en inclusie tot een kernverplichting. Wat hier wordt voorgesteld is precies zo’n consultatief proces — opgezet door de gemeenschap zelf.

VluchtelingenWerk Nederland wordt erbij betrokken omdat deze organisatie als geen ander weet wat hiervoor nodig is. Vluchtelingenorganisaties Nederland was een van de acht samenwerkingsverbanden die onder de Wet overleg minderhedenbeleid tot het landelijk overleg werden toegelaten, en het regionale netwerk van VluchtelingenWerk reikt tot in de opvanglocaties waar een aanzienlijk deel van de toekomstige delegaten woont.

#Representativiteit is in Nederland altijd een voorwaarde geweest

Nederland heeft een lange praktijk van samenwerking met vertegenwoordigende organen van gemeenschappen, en die praktijk berustte steeds op toetsing van representativiteit:

• de Wet overleg minderhedenbeleid (1997): overleg over beleidsvoornemens met de toegelaten samenwerkingsverbanden (artikel 2); de wet omschreef een verband als een stichting die blijkens haar statuten de belangen van een minderheidsgroep behartigt „en die representatief is voor die groep of groepen” (artikel 1, onderdeel c). De rechtsvorm was dus niet beslissend — de toetsbare achterban wel; de minister kon de toelating intrekken (artikel 4 lid 1). Acht verbanden waren toegelaten.
• het Contactorgaan Moslims en Overheid (2004): minister en parlement stelden als voorwaarde dat alleen een structuur die de gemeenschap werkelijk vertegenwoordigt als partner wordt erkend. Na onafhankelijk onderzoek werd het orgaan erkend; inmiddels zijn via zijn verbanden ongeveer 380 moskeeën aangesloten, circa 84 procent van alle moskeeën in het land.
• de Sociaal-Economische Raad: zetels worden verdeeld naar de omvang van de organisaties, met eigen regels voor de toetsing van representativiteit.

Ook het geldende recht stelt die eis. Voor een collectieve actie moet een organisatie voldoende representatief zijn gelet op haar achterban (artikel 3:305a lid 2 BW); de Hoge Raad heeft dit op 17 juli 2026 bevestigd in ECLI:NL:HR:2026:1198. De conclusie is eenvoudig: de Nederlandse staat erkent als partner wie steun van de eigen gemeenschap kan aantonen. De Oekraïners in Nederland hebben zo’n partner nog niet kunnen vormen, omdat niemand de kosten en de organisatie daarvan heeft gedragen.

#Wat wij voorstellen

de Raad krijgt de rechtsvorm van een vereniging, met als leden geregistreerde Oekraïense organisaties in Nederland en gekozen bewonersraden van opvanglocaties; ieder lid stemt in de algemene vergadering (artikel 2:38 lid 1 BW).

de delegaten voor het Congres worden door de leden gekozen volgens transparante quota; het Congres werkt met quorum en notulen en kiest de organen van de Raad voor een bepaalde termijn.

de Raad handelt naar de beginselen van politieke neutraliteit, openheid voor alle Oekraïense organisaties en transparante financiering.

de voorbereiding ligt bij een organisatiecomité dat een openbaar register van deelnemers bijhoudt; het Congres is voorzien in de eerste helft van 2027, ruim voor het einde van de tijdelijke bescherming.

Stichting Gelukkige Jeugd neemt de organisatie, het reglement, de administratie en de verantwoording over de besteding van middelen op zich.

Het initiatief ligt ook bij de Oekraïense staat. Op 16 september 2026 heeft Stichting Gelukkige Jeugd, met steun van ULCNL, zich met hetzelfde voorstel gewend tot de Oekraïense ambassadeur in Nederland, Zijne Excellentie de heer Andrii Kostin.

#Ons verzoek

Financiële ondersteuning: een projectbijdrage of cofinanciering voor de voorbereiding en de uitvoering van het Congres, met name voor:

• zaalhuur, techniek en beveiliging van het Congres;
• tolken en vertaling (Nederlands, Oekraïens, Engels) van de congresstukken, de statuten en het reglement;
• de notariële oprichting van de vereniging en de inschrijving bij de Kamer van Koophandel;
• de inrichting en de onafhankelijke waarneming van de delegatenverkiezing, inclusief digitale stemvoorziening en een ledenregister;
• communicatie en bereik in alle provincies, zodat ook Oekraïners buiten de grote steden en in de opvanglocaties worden bereikt;
• reiskostenvergoeding voor delegaten die in opvanglocaties wonen en niet over eigen middelen beschikken;
• een externe procesbegeleider voor het organisatiecomité.

Methodologische ondersteuning van UNHCR: richtsnoeren en praktijkvoorbeelden over betekenisvolle participatie en refugee-led organisations, toegesneden op tijdelijke bescherming; advies over de maatstaf van representativiteit; waarneming van de verkiezing en het Congres; en waar mogelijk verbinding met de Unity Hubs en het overleg bedoeld in artikel 3 lid 3 van Richtlijn 2001/55/EG.

Methodologische ondersteuning van VluchtelingenWerk Nederland: toegang tot het regionale netwerk en de lokale afdelingen; de ervaring met vertegenwoordigende verbanden van vluchtelingen, waaronder Vluchtelingenorganisaties Nederland; training voor de gekozen vertegenwoordigers over het Nederlandse bestuurlijke stelsel, participatie bij gemeenten en belangenbehartiging; en deelname van een adviseur of waarnemer aan het organisatiecomité.

Tot slot verzoeken wij om een gesprek op korte termijn. Een gekozen vertegenwoordigend orgaan is geen doel op zich: het is de voorwaarde waaronder de overgangsfase zorgvuldig kan verlopen — voor de rijksoverheid een gesprekspartner met mandaat, voor de gemeenten een aanspreekpunt dat namens bewoners kan spreken, en voor de mensen zelf de zekerheid dat over hun toekomst niet buiten hen om wordt beslist.

#Het document

De volledige brief aan UNHCR en VluchtelingenWerk Nederland — met de onderbouwing, de conceptbegroting, het conceptprojectplan en de conceptreglementen van het Congres en van de delegatenverkiezing — is bewust niet op deze website gepubliceerd. Het is een werkdocument dat nog overleg, afstemming en politieke bespreking behoeft. Op aanvraag is het volledige document beschikbaar.

Back to top